ความตายเป็นเรื่องธรรมดาของชีวิต แต่การตายอย่างไรให้สงบ สมศักดิ์ศรี และไม่สร้างความทรมานแก่ตนเองและครอบครัว คือเรื่องที่ต้องวางแผนอย่างมีสติ ในสังคมไทย มักมีความเข้าใจสับสนระหว่าง “พินัยกรรมขอตายดี” (Living Will) กับ “การุณยฆาต” (Euthanasia) หลายคนกังวลว่าการทำหนังสือปฏิเสธการยื้อชีวิตคือการเร่งให้เสียชีวิต หรือเป็นเรื่องผิดกฎหมายและศีลธรรม 

บทความนี้จะชี้แจงความแตกต่างระหว่างสองแนวคิดนี้อย่างชัดเจน เพื่อให้ทุกคนสามารถรักษาสิทธิในวาระสุดท้ายของตนเองได้อย่างถูกต้อง

ไขข้อข้องใจ: Living Will แตกต่างจาก การุณยฆาต อย่างไร?   จุดประสงค์ หลักการทางกฎหมาย และกระบวนการของทั้งสองสิ่งนี้มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง: 

ประเด็น พินัยกรรมขอตายดี (Living Will) การุณยฆาตเชิงรุก (Active Euthanasia)

เจตนาหลัก ปฏิเสธการยื้อความตาย เพื่อให้ชีวิตจบลงอย่างสงบตามธรรมชาติ เร่งให้เสียชีวิตเร็วขึ้น เพื่อยุติความทุกข์ทรมาน

วิธีการ หยุดการใช้เครื่องมือ/เทคโนโลยีที่ไม่เกิดประโยชน์ แต่ยังได้รับการดูแลแบบประคับประคองบรรเทาความเจ็บปวด การฉีดยาหรือให้สารวัตถุเข้าสู่ร่างกายเพื่อทำให้หยุดหายใจหรือหัวใจหยุดเต้น

สถานะตามกฎหมายไทย ถูกกฎหมาย (พ.ร.บ. สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 12) ผิดกฎหมาย (ถือเป็นความผิดอาญาในประเทศไทย)

สิ่งที่ผู้ป่วยได้รับ การดูแลประคับประคอง (Palliative Care) ให้นอนหลับสบาย ไม่เจ็บปวด การยุติสัญญาณชีพโดยตรงด้วยการแพทย์

เมื่อเรารู้ถึงข้อแตกต่างแล้ว เรามาพิจารณาหลักการของ “พินัยกรรมขอตายดี (Living Will)” ที่กลายมาเป็นเรื่องที่เราต้องมาคุยกันในวันนี้ ครับ   “สิทธิในวันสุดท้ายที่คุณเลือกเองได้ตั้งแต่วันนี้” …..

เรื่องความตายมักเป็นสิ่งที่เราไม่อยากนึกถึงและถูกมองเป็นเรื่องอัปมงคลในสังคมไทย แต่ในความเป็นจริง การเตรียมพร้อมสำหรับช่วงเวลาสุดท้ายของชีวิต คือ การแสดงความรักและความรับผิดชอบต่อตนเองและคนรอบข้างอย่างมีสติ หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “พินัยกรรมขอตายดี” หรือ Living Will แต่ยังคงเข้าใจผิดว่าเป็นเรื่องเดียวกับการุณยฆาต หรือการปฏิเสธการรักษา เรามาทำความเข้าใจสิทธิตามกฎหมายไทยที่จะช่วยให้เราได้จากไปอย่างสงบ สมศักดิ์ศรี และไม่ทิ้งภาระไว้ให้คนที่เรารัก กันดีกว่า

พินัยกรรมขอตายดีคืออะไร? 

ตามพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 12 ได้รับรองสิทธิของบุคคลในการทำหนังสือแสดงเจตนาล่วงหน้า เพื่อปฏิเสธ “บริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต”  หมายความว่า หากวันหนึ่งเราป่วยหนักจนเข้าสู่ระยะสุดท้าย โดยแพทย์ประเมินแล้วว่ารักษาไม่หายและไม่มีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ เรามีสิทธิปฏิเสธการใช้เทคโนโลยีเพื่อยื้อชีวิตออกไปโดยไม่เกิดประโยชน์ (เช่น การใส่สายยาง การปั๊มหัวใจ หรือการใช้เครื่องช่วยหายใจแบบกักขังวิญญาณ) เพื่อขอจากไปอย่างสงบตามธรรมชาติ โดยยังคงได้รับการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) เพื่อบรรเทาความเจ็บปวดอย่างเต็มที่

4 เรื่องสำคัญที่คนส่วนใหญ่มักเข้าใจผิด

1. “ปฏิเสธการยื้อ” ไม่ใช่ “ปล่อยให้ตายอย่างโดดเดี่ยว” Living Will ไม่ใช่การงดรักษา แต่คือการเลือก “เปลี่ยนรูปแบบการรักษา” เมื่อเข้าสู่วาระสุดท้ายที่รักษาไม่หาย แพทย์จะงดเว้นการปั๊มหัวใจ การใส่สายยาง หรือการใช้เครื่องช่วยหายใจที่รบกวนร่างกาย แล้วเปลี่ยนมาเน้นการให้ยาแก้ปวด ยานอนหลับ และการดูแลทางใจ เพื่อให้ผู้ป่วยสบายกายที่สุดจนหมดลมหายใจไปเองตามธรรมชาติ 

วุฒิสภา

2. ไม่ได้หมายความว่าเกิดอุบัติเหตุแล้วจะไม่ช่วยชีวิต หนังสือนี้ใช้บังคับเฉพาะ “ระยะสุดท้ายของชีวิต” ที่แพทย์ลงความเห็นร่วมกันแล้วว่ารักษานายหรือผู้ป่วยไม่กลับมาดีขึ้น หากเกิดอุบัติเหตุ Emergency หรือโรคที่ยังมีทางรักษาหาย แพทย์และโรงพยาบาลยังคงทำการรักษาเพื่อช่วยชีวิตตามมาตรฐานสูงสุดตามปกติ 

วิกิพีเดีย

3. ลดบาดแผลทางใจและภาระของครอบครัว เมื่อไม่มี Living Will ภาระการตัดสินใจว่าจะ “ยื้อ” หรือ “ปล่อย” จะตกอยู่กับลูกหลาน นำมาซึ่งความรู้สึกผิดในใจ และอาจก่อให้เกิดภาระค่าใช้จ่ายในห้อง ICU ที่ยืดเยื้อสูงถึงหลักล้านบาท การทำไว้ล่วงหน้าคือการแสดงความรักที่ไม่ทิ้งภาระไว้ให้คนที่อยู่ข้างหลัง

4. ทำได้ตั้งแต่วันนี้ ไม่ต้องรอให้แก่หรือป่วย การทำ Living Will ต้องทำในขณะที่ยังมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ไม่ใช่เรื่องลางร้าย แต่คือการเตรียมพร้อมรับมือกับความไม่แน่นอนของชีวิต 

ศาลรัฐธรรมนูญ

ขั้นตอนการทำง่ายๆ ผ่านระบบออนไลน์ ปัจจุบันสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ได้อำนวยความสะดวกให้ประชาชนทำผ่านระบบ e-Living Will ได้ทันที:

1. เข้าเว็บไซต์ https://e-livingwill.nationalhealth.or.th
2. ยืนยันตัวตนด้วยแอปพลิเคชัน ThaiD หรือเลขบัตรประชาชน 13 หลัก
3. กรอกแบบฟอร์มแสดงเจตนาตามระบบ
4. บันทึกข้อมูลและประกาศใช้

เมื่อบันทึกข้อมูลเรียบร้อยแล้ว สถานพยาบาลในระบบจะสามารถดึงข้อมูลเจตจำนงของเราขึ้นมาดูได้ทันทีแม้ในยามที่เราหมดสติ (ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ https://nationalhealth.or.th/elivingwill)

การทำพินัยกรรมขอตายดีไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่คือการวางแผนชีวิตอย่างตั้งมั่น หากวันใดที่เราเปลี่ยนใจ ก็สามารถเข้าไปแก้ไขหรือยกเลิกเอกสารได้ตลอดเวลา การ “ตายดี” จึงเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่กฎหมายไทยมอบให้ เพื่อให้เรากำหนดบทสรุปของชีวิตตนเองได้อย่างสงบงามที่สุด