ตลาดไม่เคยขายสินค้า มันขายอาการของความอยาก : ตอนที่ 1

Series 3 ตอน: ตลาดขายอะไร มนุษย์หิวอะไร และสิ่งเดียวที่ไม่มีใครขายให้เรา

เพื่อนๆ อย่างไร กับ 16 ข้อ นี้ครับ  .. ใช่หนทางสู่ความรวยจริงหรือ …

  1. ขายความงาม ความดูดี ให้ผู้หญิง
  2. ขายอารมณ์ทางเพศ ให้ผู้ชาย
  3. ขายช่วงเวลาสงบ ไม่วุ่นวาย ให้พ่อแม่
  4. ขายความฝัน ให้เด็กๆ
  5. ขายความปลอดภัย ให้คนรวย
  6. ขายความหวังรวยเร็ว ให้คนจน
  7. ขาย social status ให้คนหนุ่มสาว
  8. ขายความหนุ่มสาว ให้คนแก่
  9. ขายความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง ให้คนขี้เหงา
  10. ขายปาฏิหาริย์ ให้คนป่วย
  11. ขายความกลัว ให้คนสุขภาพดี
  12. ขายทางลัด ให้คนฉลาด
  13. ขายการได้รับการยอมรับ ให้คนโง่
  14. ขายความแน่นอน ให้คนศรัทธา
  15. ขายการโต้แย้ง ให้คนไร้ศรัทธา
  16. ขายเวลา ให้ทุกคน

จุดประสงค์ที่ผมอยากนำเรื่องนี้มาเล่าสู่กันฟัง เพราะ ผมเจอรายการหนึ่งที่ถูกแชร์ซ้ำจนแทบทุกคนเคยผ่านตา “หนทางสู่ความรวยที่ง่ายที่สุด” ซึ่งไล่ไป 16 ข้อ อาทิ เช่น ขายความงามให้ผู้หญิง ขายความฝันให้เด็ก ขายความหวังรวยเร็วให้คนจน ขายความปลอดภัยให้คนรวย และปิดท้ายด้วยข้อที่ 16 คือ ขายเวลาให้ทุกคน ผู้เขียนสรุปว่า ทำข้อไหนก็ไม่มีทางพลาด และทำให้ความรวยที่ง่ายที่สุด เพราะมีคนพร้อมจ่ายอยู่แล้ว …..  แต่สำหรับ ผม  ผมไม่อยากอ่านมันเป็นสูตรทำเงิน แต่อยากอ่านเป็นแผนที่ของความต้องการมนุษย์ (Human Needs) แล้วผมก็ถามตัวเองต่อว่า เมื่อ AI ทำให้ความรู้และบริการถูกลงมหาศาล แผนที่นี้จะเปลี่ยนไปอย่างไร   ผมจึงจัดทำเรื่องที่ผมอยากจะคุยกับเพื่อนๆ เป็น series สามตอน ตอนแรกดูว่า ตลาดขายอะไร ตอนที่สองดูว่าอะไรอยู่ใต้ผิวน้ำ และตอนสุดท้ายพูดถึงสิ่งที่ไม่มีใครวางขาย เพื่อไม่ให้เสียเวลา เรามาเริ่มกันเลย ครับ 

ครีมไม่ได้ขายเนื้อครีม

ผมลองอ่านรายการนั้นอีกรอบ ผมเห็นว่า ไม่มีข้อไหนขายสิ่งของเลย  ครับ เช่น ครีมไม่ได้ขายเนื้อครีม แต่ขายความรู้สึกว่าตัวเองยังมีค่าในสายตาคนอื่น ใช่หรือไม่  เราใช้ครีมเพราะเราให้คนอื่นๆ ดูเราดี ขึ้นมา   และ ประกันไม่ได้ขายกระดาษกรมธรรม์ แต่ขายมั่นใจว่า ค่ำคืนที่หลับสนิท  ส่วน Course ลดน้ำหนัก ไม่ได้ขายความรู้ แต่ขายความหวังว่าจะข้ามส่วนที่เจ็บปวดไปได้ สรุปง่ายๆ  ตลาดกำลัง ขายอาการของความอยากของมนุษย์ ตลาดไม่ได้ขายของ ครับ 

สังคมไทยเป็นห้องทดลองที่ชัดมากของเรื่องนี้ ตลาดความงามที่ขายคำว่า “ขาวใส” และ “หน้าเด็ก” ขายความรู้สึกว่ายังเป็นที่ต้องการ  หวยที่คนต่อแถวซื้อทุกงวดไม่ได้ขายกระดาษสลาก แต่ขายว่า สิบวันของความหวังก่อนผลออก ซึ่งหลายคนอาจรู้สึกว่าคุ้มกว่าเงินที่จ่ายไปเสียอีก เขาแค่หวังว่า อีกสิบวัน เขาอาจจะรวยขึ้นมา มันก็เท่านั้นเอง … ตลาดมูเตลูก็เช่นกัน เครื่องราง ขายความแน่นอนว่าเรื่องนี้จะเรียบร้อย ความหวังของคน … ผ้าเสริมดวงขายความรู้สึกว่าชีวิตยังมีทางไปต่อ อย่างดี .. และเซียมซีหน้าวัดขายความอุ่นใจว่ามีใครสักคนคอยดูแลอยู่…. ถ้าเอารายการ 16 ข้อมาวางบนตลาดไทย แทบทุกข้อมีตัวอย่างให้เห็นในชีวิตประจำวัน… จริงหรือไม่ !!!

เติมช่องว่างที่มีจริง กับ ขุดช่องว่างขึ้นมาเอง

เมื่ออ่านให้ละเอียด รายการนี้แบ่งได้เป็นสองประเภทที่ต่างกันมาก.  ประเภทแรก คือการตอบสนองความต้องการที่มีอยู่จริง พ่อแม่ที่เหนื่อยอยากได้ช่วงเวลาสงบ คนป่วยอยากได้ความหวัง ..คนขี้เหงาอยากเป็นส่วนหนึ่งของอะไรสักอย่าง … เช่น ส่วนหนึ่งขอวหลักสูตรต่างๆ เช่น SML or Exact …คลินิกเด็กที่เปิดถึงค่ำ ทำให้พ่อแม่เลิกงานแล้วพาลูกไปหาหมอได้โดยไม่ต้องลางาน หรือบริการดูแลผู้สูงอายุที่ทำให้ลูกหลานที่ทำงานอยู่กรุงเทพวางใจได้ คือ ธุรกิจที่เติมช่องว่างจริงและสร้างมูลค่าจริง

ส่วนประเภทที่สอง คือ การสร้างความต้องการขึ้นมาเอง ขายความกลัวให้คนสุขภาพดี ขายการยอมรับให้คนที่อยากถูกชม ขายการโต้แย้งให้คนที่ไม่มีหลักยึด  เพื่อนๆ จะสังเกตุเห็นว่า สามข้อนี้ไม่ได้เติมช่องว่าง แต่ขุดช่องว่างขึ้นมาก่อนแล้วค่อยเสนอตัวเติม โฆษณาอาหารเสริมที่ทำให้คนที่ไม่เคยรู้สึกอะไรมาก่อน  เริ่มกังวลว่า “ร่างกายขาดสารอาหาร” เป็นตัวอย่างที่คุ้นตา ส่วนตัวอย่างที่รุนแรงกว่า คือ ขบวนการหลอกลวงที่เห็นกันบ่อยในช่วงหลัง แก๊งคอลเซ็นเตอร์ที่โทรมา บอกว่า พัสดุของคุณมีของผิดกฎหมาย ใช้ความกลัวเป็นคันโยก  ส่วนแผนลงทุนที่สัญญาผลตอบแทนสูงเกินจริง โดยใช้ความหวังรวยเร็วของคนที่เงินเดือนไม่พอใช้เป็นคันโยก พวกเหล่านี้ มันไม่ได้สร้างความต้องการจากอากาศ แต่ใช้ความกลัวกับความหวังที่มีอยู่แล้วเป็นเชื้อเพลิงสุ่มใส่ผู้คน ……

ทำไมความต่างนี้สำคัญในยุค AI  ผมอยากจะเล่าให้ฟัง ….

เหตุผล คือ AI ทำให้ประเภทที่สองถูกลงและแนบเนียนขึ้นมาก ครับ  เช่น เมื่อก่อน โฆษณาหนึ่งชิ้นพูดกับคนล้านคนด้วยข้อความเดียว แต่วันนี้ข้อความหลอกลวงปรับให้ตรงกับจุดอ่อนของแต่ละคนได้ในต้นทุนแทบเป็นศูนย์ มีเสียงที่เลียนเสียงลูกหลานโทรมาขอเงินด่วน และภาษาไทยที่ไร้ที่ติ จนร่องรอยที่เราเคยใช้จับผิด เช่น สำนวนแปลกๆ หรือคำสะกดผิด หายไปหมด รายการ 16 ข้อจึงไม่ใช่แค่ประวัติศาสตร์ของการค้า แต่มันคือพิมพ์เขียวที่เครื่องมือใหม่กำลังถูกนำมาใช้ขยายขนาด  อีกข้อสังเกตหนึ่งคือ คำว่า “ไม่มีทางพลาด” ที่เรามักได้ยินในโฆษณา นั่นเป็นคำโฆษณาที่ตัวรายการเองวิจารณ์ได้ เพื่อนๆ ครับ เราต้องยอมรับว่า ตลาดที่เข้าถึงง่าย คือ ตลาดที่แข่งดุที่สุด และบางข้อเสี่ยงทั้งทางกฎหมายและชื่อเสียง ผู้ที่ขายความหวัง รวยเร็วจนเข้าข่ายแชร์ลูกโซ่ในประเทศเรา มักจบด้วยคดีความและความเสียหายที่ตามมาเป็นทอดๆ คนที่รวยจากข้อเหล่านี้ส่วนใหญ่ต้องแลกด้วยความไว้วางใจระยะยาว ซึ่งเป็นสิ่งที่กำลังแพงขึ้นเรื่อยๆ ในยุคที่ใครก็ผลิตเนื้อหาเนียนๆ ได้

แล้วอะไรอยู่ใต้ 16 ข้อนี้

ถ้าถอด 16 ข้อออกมาทีละชั้น จะเหลือความต้องการรากอยู่ไม่กี่เรื่อง และเมื่อ AI เข้ามา มันเปลี่ยนว่าเรื่องไหนล้นตลาดและเรื่องไหนขาดแคลน ตอนหน้าผมจะพาไปดูความหิวห้าเรื่องที่อยู่ใต้ผิวน้ำ และคำถามที่ผมคิดว่าใหญ่ที่สุดของทศวรรษนี้ คือเมื่อ AI ช่วยเราประหยัดเวลาได้มหาศาล ใครกันแน่ที่ได้เวลานั้นคืนไป ….  

แบ่งปันบทความนี้